Bảo quản
Chăm sóc đồ gỗ trong mùa nồm
Tháng Hai, tháng Ba ở miền Bắc, có những sáng nền nhà đọng nước như vừa lau. Gỗ đã sấy vẫn là gỗ: nó hút hơi ẩm và nở ra. Năm việc tổ lau dầu vẫn dặn khách để bàn ghế qua mùa nồm không cong, không mốc, không bong dầu.
Nguyễn Văn Tâm — Tổ trưởng tổ lau dầu, xưởng Thuận An12/02/20267 phút đọc
Mùa nồm không phải mưa. Đó là những ngày gió đông nam đưa hơi ẩm từ biển vào khi nhà cửa còn lạnh sau đợt rét, và hơi nước đọng lại trên mọi bề mặt mát hơn không khí: nền gạch, tường, kính — và mặt gỗ. Độ ẩm ngoài trời lên 90–95%, trong nhà đóng kín cũng dễ vượt 85%. Gỗ đã sấy về 10–12% sẽ hút lấy chỗ hơi nước ấy và nở ra theo chiều ngang thớ.
1. Giữ độ ẩm trong nhà ở 60–70%
Đây là việc quan trọng nhất, và cũng dễ nhất. Một máy hút ẩm 20 lít mỗi ngày đủ cho phòng khách chừng 30–35 m². Những ngày nồm nặng, đóng kín cửa sổ và bật máy từ sáng sớm, trước khi hơi nước kịp đọng. Đặt một ẩm kế nhỏ cạnh tủ gỗ để biết con số thật — cảm giác “hơi ẩm” của chúng ta thường lệch đến 15%.
2. Đừng lau bằng khăn ướt
Thấy mặt bàn đọng hơi, phản xạ đầu tiên là lấy khăn ướt lau. Nước sẽ thấm qua lớp dầu mỏng ở cạnh bàn và đầu chân ghế — nơi gỗ hở thớ — để lại vệt trắng đục khó xử lý. Hãy dùng khăn cotton khô, sạch, lau xuôi thớ gỗ; vết bẩn dính thì dùng khăn vắt thật kiệt rồi lau khô lại ngay.
3. Kê tủ, kệ cách tường 5 cm
Tường, nhất là tường hướng bắc, là nơi hơi ẩm ngưng nhiều nhất. Kéo tủ áo, kệ sách, đầu giường ra cách tường ít nhất 5 cm để không khí lưu thông phía sau, và lót chân bằng đế gỗ hoặc núm cao su để gỗ không hút nước từ nền gạch. Mặt sau tủ là chỗ mốc hay mọc đầu tiên, mà ít ai nhìn tới.
4. Lau dầu trước mùa, không phải giữa mùa
Lớp dầu lau gốc lanh là tấm áo mưa của gỗ. Lau một lớp mỏng vào tháng Mười Hai, khi trời còn hanh: dầu cần 24–48 giờ trong không khí khô để đóng màng. Lau giữa mùa nồm, dầu không khô được, mặt gỗ sẽ dính tay và bắt bụi suốt nhiều tuần.
Ngăn kéo rít, cánh tủ khó đóng là gỗ đang nở. Đừng bào. Hết mùa, gỗ co về đúng kích thước cũ — bào bây giờ thì tháng Năm cánh tủ sẽ hở một khe.
5. Mây đan và sơn mài
Mây hút ẩm nhanh hơn gỗ và dễ mốc ở mặt dưới. Mỗi tuần lật ghế mây lên xem; thấy chấm mốc thì lau bằng khăn khô, để ghế ở chỗ có gió rồi mới kê lại. Sơn mài thì bền với ẩm hơn cả — chỉ cần lau bụi bằng khăn mềm, tránh mọi loại khăn tẩm chất tẩy rửa.
Mùa nồm thường qua trong ba đến sáu tuần. Nếu sau đó một món đồ vẫn cong, nứt hay bong dầu, hãy gọi cho xưởng: trong thời gian bảo hành, thợ sẽ đến xem tận nhà.
Người viết
Nguyễn Văn Tâm
Tổ trưởng tổ lau dầu, xưởng Thuận An
Anh Tâm vào xưởng năm 2012, là người thợ thứ tư của Mộc Đông Dương. Mười bốn năm nay anh lo lớp dầu cuối cùng trên mọi món đồ trước khi đóng thùng — và những chuyến lau dầu tại nhà cho khách cũ.